موتور برق تکفاز و سه فاز
موتور برق سه فاز برای جایی است که بار شما الکتروموتور ۳۸۰ ولت دارد، مثل پمپ کشاورزی، کمپرسور بزرگ یا دستگاه کارگاهی. موتور برق تکفاز برای همه‌ی بقیه‌ی موارد کافی است: خانه، مغازه، ابزار معمولی. اشتباه گرفتن این دو یکی از رایج‌ترین خطاهای خرید است و نتیجه‌اش یا دستگاهی است که الکتروموتور را راه نمی‌اندازد، یا دستگاهی گران‌تر و بزرگ‌تر از نیاز. در این صفحه تفاوت دو نوع را ساده توضیح می‌دهیم، نشان می‌دهیم چطور بفهمید به کدام نیاز دارید، سه مدل واقعی ولفو را با مشخصات ثبت‌شده‌شان می‌خوانیم و درباره‌ی ایمنی و قیمت حرف می‌زنیم. قیمت هر مدل با نرخ ارز و موجودی تغییر می‌کند و عدد روز را فقط روی صفحه‌ی محصول یا از کارشناس ولفو بگیرید.
تکفاز و سه فاز یعنی چه؟
در برق تکفاز یک موج متناوب وجود دارد و ولتاژ آن در هر دوره دو بار از صفر می‌گذرد. در برق سه فاز سه موج داریم که ۱۲۰ درجه‌ی الکتریکی از هم فاصله دارند و در نتیجه توان به شکل یکنواخت‌تری تحویل می‌شود. مقاله‌ای که در منابع آمده می‌نویسد سه فاز با افزودن فقط یک سیم، حدود سه برابر توان منتقل می‌کند و برای توان یکسان، جریان کمتری از هر سیم می‌گذرد، پس سیم‌ها می‌توانند باریک‌تر باشند.
در عمل، چیزی که شما می‌بینید این است:
- پریز خانه: تکفاز ۲۲۰ ولت. یک سیم فاز و یک نول دارد.
- تابلوی کارگاه صنعتی: سه فاز ۳۸۰ ولت. سه سیم فاز و یک نول دارد.
- الکتروموتور سه‌فاز: بدون خازن راه‌اندازی خودش استارت می‌خورد و پلاک آن ولتاژ ۳۸۰ را نشان می‌دهد.
همین مقاله می‌گوید موتورهای تکفاز برای راه افتادن خازن یا سیم‌پیچ کمکی لازم دارند و فقط تا توان حدود ۲٫۲ تا ۳٫۷ کیلووات عملی‌اند. موتور سه‌فاز از حدود ۲٫۲ تا ۷٫۵ کیلووات ترجیح داده می‌شود و بالاتر از ۷٫۵ کیلووات لازم است. این‌ها بازه‌های عمومی یک مقاله‌اند و تصمیم نهایی شما باید از پلاک خود دستگاه گرفته شود.
از کجا بفهمیم موتور برق سه فاز می‌خواهیم؟
سه سؤال ساده کافی است. اول، پلاک الکتروموتور یا پمپ را ببینید. اگر نوشته‌ی ۳۸۰ ولت یا علامت سه‌فاز دارد، موتور برق سه‌فاز لازم است. دوم، تابلوی برق مکانی را که قرار است به دستگاه وصل شود نگاه کنید. اگر کنتور سه‌فاز دارد، احتمالاً بار سه‌فاز هم آن‌جاست. سوم، بار تکفاز را از بار سه‌فاز جدا کنید. گاهی تمام بار شما یک پمپ سه‌فاز است و بقیه‌ی وسایل تک‌فازند.
| وضعیت شما | انتخاب منطقی |
|---|---|
| خانه، آپارتمان یا مغازه با وسایل معمولی | موتور برق تکفاز |
| کارگاهی که فقط ابزار تکفاز دارد | موتور برق تکفاز |
| پمپ کشاورزی یا الکتروموتور سه‌فاز | موتور برق سه فاز |
| کارگاه با ترکیب بار تکفاز و سه‌فاز | مدلی که هر دو خروجی را دارد |
| بار سنگین و کار دائمی روزانه | سه‌فاز بزرگ‌تر یا دیزل ژنراتور |
ردیف چهارم را با دقت بخوانید. بعضی مدل‌ها هر دو خروجی تکفاز و سه‌فاز را دارند. ولی توان کل ممکن است بین این دو خروجی تقسیم شود و بسته به مدل فقط بخشی از آن در هر خروجی در دسترس باشد. پیش از خرید از کارشناس بپرسید توان هر خروجی چقدر است.
اگر هنوز مطمئن نیستید و فقط یک پمپ سه‌فاز کوچک دارید، یک مولد سه‌فاز بزرگ‌تر از نیاز می‌خرید و پولتان هدر می‌رود. در این حالت پلاک پمپ را برای کارشناس بفرستید. برای مقایسه‌ی همه‌ی انواع، صفحه‌ی اصلی موتور برق راهنمای کلی‌تری دارد.
توان موتور برق سه فاز را چطور حساب کنیم؟
حساب توان در سه‌فاز همان منطق تکفاز را دارد، با چند نکته‌ی اضافه. توان را از روی مجموع بار و بزرگ‌ترین الکتروموتوری که استارت می‌خورد تعیین می‌کنید:
- پلاک همه‌ی دستگاه‌ها را بخوانید و توان هرکدام را (کیلووات یا اسب بخار) یادداشت کنید.
- بزرگ‌ترین الکتروموتور را پیدا کنید، چون اوج بار هنگام روشن شدن آن اتفاق می‌افتد.
- توان استارت آن را به مصرف بقیه‌ی دستگاه‌ها اضافه کنید.
- حدود ۲۰ درصد حاشیه‌ی اطمینان بگذارید.
- مدلی را انتخاب کنید که توان پیوسته‌اش از این عدد بالاتر باشد، نه فقط توان پیک.
برای ضریب استارت، قاعده‌ی ساده این است که الکتروموتور هنگام روشن شدن چند برابر توان نامی برق می‌کشد. ضریب ۲ تا ۳ تقریب رایج است. برای موتورهای بزرگ‌تر یا استارت مستقیم، ضریب واقعی ممکن است بیشتر باشد، پس آن را از مشخصات سازنده یا کارشناس بگیرید و حدس نزنید.
سناریوی نمونه: پمپ سه‌فاز و روشنایی
این یک مثال محاسباتی است، نه پروژه‌ی واقعی. فرض کنید یک پمپ سه‌فاز با توان نامی ۲٫۲ کیلووات و روشنایی ۵۰۰ واتی دارید و فقط این دو باید روشن شوند.
| مرحله | توان نمونه (کیلووات) |
|---|---|
| توان نامی پمپ | ۲٫۲ |
| توان استارت پمپ (با ضریب ۲ تا ۳) | ۴٫۴ تا ۶٫۶ |
| روشنایی | ۰٫۵ |
| اوج بار | ۴٫۹ تا ۷٫۱ |
| با ۲۰ درصد حاشیه | حدود ۵٫۹ تا ۸٫۵ |
برای این مثال، مدلی با توان پیوسته‌ی حدود ۶ تا ۸ کیلووات منطقی به نظر می‌رسد. همین عددها نشان می‌دهند چرا خریدار با دیدن «پمپ ۲٫۲ کیلوواتی» سراغ دستگاه ۳ کیلوواتی می‌رود و پشیمان می‌شود. اگر ضریب واقعی پمپ شما ۲ است، مدل پایین‌تر کافی است و اگر ۳ است، مدل بالاتر. این‌جا مشاوره ارزش پیدا می‌کند.
سه‌فاز و تعادل فازها
در مولد سه‌فاز، بار تکفاز را باید تا حد ممکن بین سه فاز تقسیم کرد. اگر همه‌ی وسایل تکفاز روی یک فاز بنشینند، همان فاز اورلود می‌شود حتی وقتی مجموع بار از توان کل دستگاه کمتر است. این کار معمولاً با تابلوی توزیع و یک برق‌کار انجام می‌شود. برای نصب ثابت، تابلو را به برق‌کار بسپارید.
سه مدل از نزدیک: مشخصات یعنی چه؟
مشخصات فنی تا وقتی به موقعیت واقعی وصل نشود فقط عدد است. سه مدل سه‌فاز از همین دسته را با همان داده‌هایی می‌خوانیم که روی صفحه‌ی خودشان ثبت شده. هدف تبلیغ نیست. می‌خواهیم ببینیم هر عدد چه معنایی دارد و کجا باید بیشتر سؤال کرد.
موتور برق سه فاز ۵٫۵ کیلوواتی استارتی: مدل K6000E-T
مدل K6000E-T از برند کینگ وی طبق عنوان صفحه یک موتور برق بنزینی سه‌فاز با استارت برقی است. در مشخصات، توان حداکثر (پیک) ۶ کیلووات، توان اسمی (پیوسته) ۵٫۵ کیلووات و قدرت موتور ۱۵ اسب بخار ثبت شده. موتور تک‌سیلندر، چهارزمانه و هواخنک است.
پیوسته ۵٫۵ کیلووات یعنی برای بار ثابت از همین عدد شروع کنید، نه از ۶. در سناریوی پمپ ۲٫۲ کیلوواتی بالا، عدد ۵٫۵ از کف بازه‌ی محاسبه‌شده (حدود ۵٫۹) هم کمتر است، پس این مدل برای آن مثال کم‌توان است و برای پمپ کوچک‌تر یا بار سبک‌تر مناسب‌تر است. هواخنک بودن موتور یعنی رادیاتور و مایع خنک‌کننده ندارد، ولی در تابستان گرم و زیر بار طولانی باید به تهویه‌ی دور دستگاه دقت کنید. استارت برقی یعنی با یک دکمه روشن می‌شود و برای کارگاهی که چند بار در روز دستگاه را روشن می‌کند مناسب‌تر از هندلی است.
موتور برق سه فاز ۸ کیلوواتی ریموت‌دار: مدل SP18000EG3
مدل SP18000EG3 از برند سان پاور بنزینی و سه‌فاز است و استارت ریموت دارد. توان پیک آن ۸٫۵ کیلووات و توان پیوسته‌ی ثبت‌شده‌اش ۸ کیلووات است. ولتاژ خروجی روی صفحه به شکل AC/DC آمده است.
فاصله‌ی ۸٫۵ و ۸ کیلووات کوچک است، اما همان مبنای محاسبه‌ی شماست: ۸ کیلووات برای بار پیوسته. استارت ریموت یعنی بدون رفتن تا کنار دستگاه آن را از فاصله روشن می‌کنید، که برای مزرعه یا کارگاهی که دستگاه بیرون است راحت است. این‌که «AC/DC» دقیقاً چه خروجی‌هایی را شامل می‌شود و توان هر کدام چقدر است، در مشخصات ثبت‌شده معلوم نیست و باید از کارشناس بپرسید. ۸ کیلووات پیوسته در بازه‌ی مثال بالا (حدود ۵٫۹ تا ۸٫۵) قرار می‌گیرد، یعنی بسته به ضریب واقعی پمپ می‌تواند کافی باشد.
موتور برق سه فاز و تکفاز ۸٫۵ کیلوواتی ریموت‌دار: مدل DG11050E-RT
مدل DG11050E-RT از برند دوکار طبق عنوان یک موتور برق ۸٫۵ کیلوواتی بنزینی است که هم سه‌فاز و هم تکفاز است و ریموت دارد. توضیحات و جدول مشخصات فنی این محصول هنوز روی سایت ثبت نشده، پس عدد توان پیوسته، توان هر خروجی و وزن را باید از کارشناس بگیرید.
چیزی که از عنوان معلوم است برای کارگاه ترکیبی کاربرد دارد: هم خروجی سه‌فاز برای الکتروموتور و هم تکفاز برای ابزار و روشنایی. ولی همان‌طور که بالاتر نوشتیم، پیش از خرید باید بدانید ۸٫۵ کیلووات کل چطور بین دو خروجی تقسیم می‌شود. اگر بار تکفاز شما زیاد است و بار سه‌فاز کوچک، شاید این مدل مناسب باشد. اگر بار سه‌فاز بخش اصلی است، توان خروجی سه‌فاز را جدا بپرسید.
بنزینی، دیزلی یا گازی؟
نوع سوخت در سه‌فاز هم مثل تکفاز تصمیم مهمی است. موتور برق سه‌فاز بنزینی در این دسته بیشتر دیده می‌شود، چون سبک‌تر و ارزان‌تر است. ولی اگر کار روزانه و چندساعته دارید، موتور برق دیزلی را هم مقایسه کنید، چون دیزل در کار طولانی معمولاً اقتصادی‌تر است و دوام بیشتری دارد. در مناطقی که گاز شهری یا کپسول در دسترس است، موتور برق گازی هم گزینه‌ی دیگر است.
اگر بار شما از چند ده کیلووات بالاتر می‌رود، مولد قابل‌حمل شاید دیگر انتخاب درستی نباشد. دسته‌ی موتور برق صنعتی مدل‌های بزرگ‌تر را بر اساس کاربرد جدا کرده است، و برای توان‌های بسیار بالا باید به دیزل ژنراتور فکر کنید.
اگر علاوه بر الکتروموتور، لپ‌تاپ یا مودم هم باید روشن بماند، از موتور برق اینورتر دار هم می‌توان برای بخش حساس بار کمک گرفت. و اگر صدا برایتان مهم است، دسته‌ی موتور برق سایلنت کابین عایق‌دارها را دارد.
ایمنی موتور برق سه فاز
هشدار ایمنی: موتور برق را هرگز داخل خانه، پارکینگ، انباری یا هر فضای بسته روشن نکنید. گاز مونوکسید کربن اگزوز بی‌بو است و باز بودن در و پنجره کافی نیست. به توصیه‌ی سازمان ایمنی کالای مصرفی آمریکا (CPSC) دستگاه را دست‌کم ۲۰ فوت (حدود ۶ متر) دورتر از ساختمان بگذارید و اگزوز را به سمت ساختمان نگیرید.
برق سه‌فاز ۳۸۰ ولت خطر بیشتری از ۲۲۰ ولت دارد. چند قاعده:
- اتصال به تابلو را فقط برق‌کار انجام دهد و کلید تبدیل (ترانسفر) نصب شود تا برق مولد به شبکه‌ی شهری برنگردد.
- ارت دستگاه و جهت چرخش الکتروموتور را پس از اتصال برق‌کار بررسی کند.
- دستگاه را زیر باران و روی زمین خیس نگذارید.
- هنگام سوخت‌گیری موتور را خاموش و سرد کنید.
- یک دتکتور مونوکسید کربن باتری‌دار در خانه یا کارگاه نصب کنید.
نگهداری
نگهداری موتور برق سه‌فاز شبیه تکفاز است و تفاوتش بیشتر در تعادل بار است:
- پیش از هر بار روشن کردن، سطح روغن و سوخت را ببینید.
- بار را پیش از خاموش کردن قطع کنید و موتور را چند دقیقه بدون بار کار بدهید.
- روغن و فیلتر هوا را طبق دفترچه‌ی همان مدل عوض کنید.
- اگر دستگاه مدت طولانی کار نمی‌کند، سوخت را تخلیه یا تثبیت کنید.
- بار هر فاز را گاه‌به‌گاه بررسی کنید و از یک‌طرفه شدن بار جلوگیری کنید.
قیمت موتور برق سه فاز به چه چیزی بستگی دارد؟
قیمت موتور برق سه فاز با نرخ ارز و موجودی عوض می‌شود. به همین دلیل در متن عددی نیاورده‌ایم؛ قیمت و تاریخ آخرین به‌روزرسانی هر مدل روی صفحه‌ی خودش آمده است. عوامل اصلی توان پیوسته، نوع استارت (هندلی، برقی یا ریموت)، نوع سوخت، داشتن خروجی ترکیبی و برند هستند. دو دستگاه هم‌توان ممکن است قیمت متفاوتی داشته باشند، چون یکی ریموت و AVR دارد و دیگری ندارد.
وقتی دو قیمت سه‌فاز را مقایسه می‌کنید، نگاه کنید عدد توان پیک است یا پیوسته، سه‌فاز تنهاست یا ترکیبی، و ضمانت چه چیزی را پوشش می‌دهد. برای خرید چند دستگاه یا سفارش پروژه‌ای، قیمت را مستقیم با کارشناس هماهنگ کنید.
چک‌لیست خرید موتور برق سه فاز
- ☐ پلاک الکتروموتور را خوانده‌ام و ولتاژ آن را می‌دانم.
- ☐ بار تکفاز و سه‌فاز را از هم جدا کرده‌ام.
- ☐ ضریب استارت بزرگ‌ترین الکتروموتور را از مشخصات یا کارشناس گرفته‌ام.
- ☐ مدل را بر اساس توان پیوسته انتخاب کرده‌ام.
- ☐ اگر مدل ترکیبی می‌خواهم، توان هر خروجی را پرسیده‌ام.
- ☐ محل نصب بیرون از ساختمان و با تهویه‌ی کافی است.
- ☐ اتصال به تابلو را برق‌کار انجام می‌دهد.
- ☐ قیمت روز و موجودی را از کارشناس تأیید کرده‌ام.
برای انتخاب مدل، برآورد توان و استعلام قیمت روز با کارشناسان ولفو تماس بگیرید: ۰۲۱-۹۱۰۹ ۷۱۸۶ و ۰۹۱۰ ۲۱۵ ۵۵۲۸
پرسش‌های متداول درباره‌ی موتور برق سه فاز
موتور برق سه فاز را برای چه کاری می‌خرند؟
برای راه‌اندازی الکتروموتور سه‌فاز ۳۸۰ ولت، مثل پمپ کشاورزی، کمپرسور بزرگ یا دستگاه کارگاهی. برای خانه و ابزار معمولی تکفاز کافی است.
با موتور برق سه فاز می‌شود وسایل تکفاز را هم روشن کرد؟
بعضی مدل‌ها خروجی تکفاز هم دارند. در سایر مدل‌ها باید بار تکفاز را با تقسیم بین فازها و با تابلوی توزیع وصل کرد. توان هر خروجی را از مشخصات یا کارشناس بپرسید.
فرق توان پیک و پیوسته چیست؟
توان پیک را دستگاه فقط چند لحظه می‌دهد و پیوسته را ساعت‌ها. برای بار دائمی از توان پیوسته شروع کنید.
الکتروموتور سه‌فاز ۲٫۲ کیلوواتی با چه موتور برقی راه می‌افتد؟
بستگی به ضریب استارت دارد. در مثال محاسباتی همین صفحه، با ضریب ۲ تا ۳ و بقیه‌ی بار، مدلی با توان پیوسته‌ی حدود ۶ تا ۸ کیلووات مناسب به نظر می‌رسید. پلاک موتور را برای کارشناس بفرستید تا دقیق‌تر حساب کند.
موتور برق سه فاز را می‌شود داخل کارگاه سرپوشیده روشن کرد؟
نه. گاز مونوکسید کربن اگزوز در فضای بسته جمع می‌شود و خطر جانی دارد. دستگاه را بیرون از ساختمان و با فاصله از درها و پنجره‌ها روشن کنید.
برای کار روزانه بنزینی بخرم یا دیزلی؟
برای کار روزانه و چندساعته، دیزل معمولاً اقتصادی‌تر و بادوام‌تر است. بنزینی برای استفاده‌ی گاه‌به‌گاه مناسب‌تر است.
آیا می‌توانم موتور برق را مستقیم به تابلوی ساختمان وصل کنم؟
فقط با کلید تبدیل و توسط برق‌کار. اتصال مستقیم بدون کلید تبدیل خطرناک است و ممکن است برق را به شبکه‌ی شهری برگرداند.
ارسال به شهرستان چقدر طول می‌کشد؟
با باربری، اتوبوس یا تیپاکس معمولاً ۱ تا ۳ روز کاری. در تهران ارسال همان روز انجام می‌شود و در تهران و کرج پرداخت درب محل هم ممکن است.
